Bouwend

Bouwend Veenendaal

De gedachte van nieuwe buurten en wijken als kleine gemeenschappen is heel bewust verwerkt in de ontwerpen voor nieuwe wijken die Veenendaal de afgelopen jaren heeft gerealiseerd en in de komende jaren nog ontwikkelt. Want er wordt nog volop gebouwd in Veenendaal. De groei moet immers nog steeds worden gefaciliteerd. Daarom richten we in dit hoofdstuk onze blik op bouwend Veenendaal. Een blik terug en een blik vooruit.

Veenendaal-oost
Het nieuwste en grootste bouwproject van Veenendaal verrijst aan de oostkant van de stad en loopt tot aan de groene grens die Veenendaal met de gemeente Ede verbindt. In Veenendaal-oost worden de komende jaren zo’n 3.200 woningen gerealiseerd voor uiteindelijk zo’n 10.000 nieuwe Veenendalers. Hiervoor is een publiek-private samenwerking tussen de gemeente en een aantal ontwikkelaars opgericht: het Ontwikkelingsbedrijf Veenendaal-oost (OVO). Het idee van kleine dorpen binnen de grote stad is in Veenendaal-oost het meest nadrukkelijk uitgewerkt. De wijk wordt opgebouwd uit buurtschappen met ieder een eigen structuur en architectuur. En er is volop aandacht voor ‘het nieuwe wonen’. Met diverse projecten worden de nieuwe bewoners voortdurend bij de ontwikkeling van de wijk betrokken, vaak al voordat ze er daadwerkelijk komen te wonen. Een belangrijke rol daarbij is weggelegd voor de initiatievenmakelaar die speciaal hiervoor door de gemeente is aangesteld. Deze makelaar is het aanspreekpunt in de wijk waar bewoners met al hun ideeën en initiatieven terecht kunnen. Goede voorstellen worden waar mogelijk gerealiseerd en bij voorkeur gezamenlijk. Daarmee ontstaat niet alleen een mooie wijk die ingericht is naar de wensen en behoeften van de bewoners, het bevordert ook van meet af aan de samenhang en betrokkenheid tussen de bewoners. Ze denken mee over de inrichting van de openbare ruimte, ze onderhouden een moestuin op een terrein waar de ontwikkeling nog op zich laat wachten, ze zijn betrokken bij kunstprojecten en buurtactiviteiten, kortom: ze zijn volop betrokken bij hun wijk.

Duurzaam bouwen
Belangrijk bij de bouw van Veenendaal-oost maar ook bij andere nieuwbouwprojecten in Veenendaal is de aandacht voor duurzaam bouwen. En dat in de breedste zin van het begrip. Dat betekent aandacht voor materiaalgebruik, energieverbruik, energieopwekking maar ook bijvoorbeeld aanpasbaar en levensloopbestendig bouwen. In de recent opgeleverde delen van Veenendaal-oost zijn veel levensloopbestendige woningen gerealiseerd. Flexibele woningen die aan iedere levensfase kunnen worden aangepast. Het begint met woningen voor alleenstaanden volgens een betaalbaar ‘startersconcept’. Wanneer zij een partner en/of kinderen krijgen, kan de woning eenvoudig worden uitgebreid. Maar dankzij het uitgekiende concept kan de woning ook voor senioren geschikt worden gemaakt. Met recht een woning van de wieg tot het graf dus. En over duurzaam gesproken: het zuidelijk deel van Veenendaal-oost wordt compleet energieneutraal. Er komen woningen te staan die weinig energie verbruiken, onder meer door uitstekende isolatie. Maar daarnaast wordt ook energie opgewekt om het beetje energie dat wordt verbruikt, zelf ook weer terug te winnen. Daarmee wordt een woning 100% energieneutraal. Speciaal voor Veenendaal-oost heet de gemeente een eigen energiebedrijf opgericht: DEVO, Duurzame Energie Veenendaal-Oost. DEVO maakt zich sterk voor comfortabel wonen tegen lage kosten, met minder energieverbruik én mar liefst 60% minder CO2-uitstoot. Beter voor het milieu én voor de portemonnee!

Monumentenbeleid
Met een goed monumentenbeleid zorgt Veenendaal er voor dat waardevolle monumenten goed bewaard blijven. Het gemeentelijk monumentenbeleid is in 2006 herzien. In de Monumentenverordening zijn toen zogenoemde ‘Veense criteria’ opgenomen. Deze maken het mogelijk om panden, die waardevol zijn voor de geschiedenis van Veenendaal, te behouden. Veenendaal heeft dan ook vooral veel jonge, gemeentelijke monumenten, 109 in totaal. De afgelopen jaren is daarin flink geïnvesteerd. Een mooi voorbeeld is de restauratie van de toren van de Julianakerk, een van de hoogste punten van de gemeente. Daarnaast zijn er in Veenendaal acht rijksmonumenten, voornamelijk panden van vóór 1850. Resultaten van de expansieve groei van de wol- en sigarenindustrie zijn vooral nog zichtbaar in de huisvesting die destijds voor de vele (gast)arbeiders werd gerealiseerd. In recordtijd werden daarvoor een aantal wijken met flatgebouwen ontwikkeld. Patrimonium woonstichting, die eigenaar is van de flats, heeft de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in het opknappen van deze gebouwen en woningen en, samen met de gemeente, in het verbeteren van de woonomgeving. Een fraai relikwie van de rijke wolindustrie in Veenendaal is ook zichtbaar bij de Cultuurfabriek waar zowel een geveldeel als de oude schoorsteenpijp van Hollandia Wol bewaard zijn gebleven. Inmiddels wordt gewerkt aan de herinrichting van het voormalige pand van de Ritmeester sigarenfabriek waarbij de oude glorie van weleer mooi bewaard blijft.

Kwaliteitsimpuls voor het centrum
Een belangrijke omslag in het denken over de stedenbouwkundige ontwikkeling van Veenendaalkwam met de plannen voor Brouwerspoort, een enorm vernieuwbouwproject voor de Veenendaalse binnenstad. Samen met stedenbouwkundigen en architecten is daarvoor een heel stevige visie ontwikkeld en zijn er prachtige ontwerpen gemaakt. Deels worden die nog ontwikkeld, deels zijn ze al gerealiseerd. Brouwerspoort geeft het hart van Veenendaal een enorme kwaliteitsimpuls en geeft het winkelcentrum echt stedelijke allure. Bijzonder is onder meer de Cultuurfabriek waarin de bibliotheek, de kunstuitleen, de Historische Vereniging Oud Veenendaal en het Viseum Veenendaal gehuisvest zijn. De recent opgeleverde Bernhard van Kreelpoort herstelt een fraaie oude gevel in volle glorie en verbindt het oude met het nieuwe centrum dat de komende jaren verder ontwikkeld wordt. En er wordt nog meer oude glorie hersteld in het nieuwe centrum. In het hoofdstuk ‘Historisch’ gaven we al aan dat er vroeger volop water stroomde door het centrum van Veenendaal. In het nieuwe centrum komt dat terug in de vorm van de nieuw aan te leggen Brouwersgracht.

Sportparken
Ook ten behoeve van de sport heeft Veenendaal de afgelopen jaren flink gebouwd. Nadat een aantal jaren geleden sportpark De Groene Velden was opgeleverd is recent ook De Groene Velden 2 gerealiseerd. Tal van sportverenigingen vinden daar een mooi een goed bereikbaar onderkomen. Geen overbodige luxe want sportend Veenendaal is buitengewoon actief.


Energieneutraal en dus duurzaam

Een uitstekend voorbeeld van duurzaam bouwen is de multifunctionele accommodatie (MFA) Panorama die in december 2011 is geopend. Panorama is de eerste energieneutrale MFA van Nederland.

Architect Marlies Rohmer omschrijft Panorama als “Een rond uitnodigend paviljoen in het groen.” De nieuwe MFA is een bijzonder gebouw met een belangrijke functie voor de wijk. “Dankzij grote ramen rondom het hele gebouw is Panorama open voor de omgeving en komt er veel daglicht binnen,” zegt Rohmer. “Handige technische oplossingen zorgen ervoor dat het zonlicht ook binnen in het gebouw doordringt. In Panorama hebben we zogenaamde ‘solar-tubes’ gebruikt, buizen die buiten het licht opvangen en dit licht met behulp van spiegels naar binnen brengen.” En er is dus heel goed nagedacht over mogelijkheden om energie te besparen. “Onder meer door het gebouw heel goed te isoleren,” weet energieadviseur Ronald Schilt. “En verder hebben we gekeken hoe het gebouw zoveel mogelijk energie zelf kan opwekken. Midden in Panorama zit de grote sporthal met een hoog dak. De architect heeft dat heel mooi weggewerkt in het grote schuine dak. Het ontwerp heeft ze zo gemaakt dat het dak op het zuiden ligt en helemaal vol ligt met zonnepanelen. Daarmee wordt heel veel energie opgewekt.”

In de prijzen

De afgelopen vijftien jaar sleepte Veenendaal de ene prijs na de andere in de wacht. Groen, schoon, fietsvriendelijk en uitnodigend voor het winkelend publiek. Dat is Veenendaal als we de prijzenkast goed bekijken.

In 1997 werd Veenendaal bij de Europese Entente Florale verkozen tot de groenste stad van Europa. Bij de landelijke verkiezing in 2004 was het opnieuw raak en werd Veenendaal aangewezen als groenste stad van Nederland. In 2000 riep de Fietsersbond Veenendaal als eerste Nederlandse gemeente uit tot Fietsstad van het jaar. Bij een verkiezing in het kader van het televisieprogramma De Beste Stad van Nederland bleek Veenendaal in 2004 de op één schoonste gemeente van het land. En in hetzelfde jaar wees een onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Makelaars Veenendaal aan tot winkelstad nummer 1 in de provincie Utrecht. Dat kan geen toeval zijn, zou je zeggen. En dat vinden we in Veenendaal ook. Niet voor niets zetten we alles op alles om in 2013 de prijs voor de Beste Binnenstad binnen te halen.

Chroniqueur Veenendaal Oost

In Buurstede, het eerst opgeleverde deel van de nieuwbouwwijk Veenendaal-oost was en is veel kunst te bewonderen. Zes jonge kunstenaars maakten tijdelijke kunstwerken, vaak samen met de nieuwe bewoners van de wijk.

Om deze interactie tussen kunstenaars en omgeving vast te leggen, stelde de gemeente Veenendaal een chroniqueur, een hedendaagse geschiedschrijver, aan. Deze chroniqueur, kunstenaar Elke Bruns, gaat regelmatig de wijk in met haar caravan, waar ze als ontdekkingsreiziger op expeditie is. Op zoek naar kruisbestuivingen tussen kunstenaars, bewoners, ontwikkelaars, gemeente en vooral de wijk Veenendaal-oost zelf. Ze bekijkt de wijk vanuit verschillende invalshoeken. Tot nu toe zijn dat Belevenissen, Pionieren, Randverschijnselen en Bewonen. Voor elke invalshoek ontwierp ze een eigen kaart. Samen vormen die kaarten een groeiend archief, dat in de komende jaren een beeld gaat geven van een wijk in wording. In het voorjaar van 2012 exposeert de chroniqueur haar bevindingen en beeldverhalen in het gemeentehuis van Veenendaal.

TWITTER

> Proclaimer